Tham vấn cộng đồng trong đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là bước bắt buộc mà chủ dự án phải thực hiện trước khi nộp hồ sơ ĐTM để thẩm định. Kết quả tham vấn được đưa trực tiếp vào nội dung báo cáo ĐTM và ảnh hưởng đến tiến độ phê duyệt dự án.
Bài viết này phân tích toàn diện quy định về đối tượng tham vấn, nội dung tham vấn, hình thức thực hiện, quy trình từng bước và trách nhiệm xử lý kết quả theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, giúp chủ dự án chuẩn bị hồ sơ đúng từ đầu, tránh bị yêu cầu bổ sung.
Tham vấn cộng đồng trong ĐTM là gì?
Tham vấn cộng đồng trong ĐTM là quá trình chủ dự án lấy ý kiến từ các cơ quan, tổ chức và người dân chịu tác động trực tiếp bởi dự án, nhằm bổ sung thông tin thực địa và phản ánh trung thực vào báo cáo đánh giá tác động môi trường trước khi nộp thẩm định.
Đây là bước bắt buộc đối với mọi dự án thuộc diện lập ĐTM, trừ các trường hợp được miễn theo quy định.
Mục đích của tham vấn cộng đồng bao gồm ba nhóm giá trị chính:
- Về pháp lý: Kết quả tham vấn là một trong những nội dung bắt buộc của báo cáo ĐTM theo điểm (i) khoản 1 Điều 32 Luật Bảo vệ môi trường 2020.
- Về kỹ thuật: Cộng đồng địa phương cung cấp thông tin thực địa về hiện trạng môi trường, sinh kế và rủi ro tiềm ẩn mà tài liệu kỹ thuật chưa đề cập.
- Về xã hội: Quá trình tham vấn giúp giảm thiểu xung đột trong triển khai dự án, đồng thời tạo cơ chế để người dân thực hiện quyền giám sát môi trường của mình.
Đối tượng bắt buộc phải tham vấn trong ĐTM
Theo Điều 26 Nghị định số 05/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định 08/2022/NĐ-CP, đối tượng tham vấn được chia thành hai nhóm với hình thức tham vấn khác nhau:
Cộng đồng dân cư, cá nhân chịu tác động trực tiếp:
- Người dân thường trú tại các thôn, bản, tổ dân phố nơi dự án triển khai
- Chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tại khu vực:
- Bị chiếm dụng đất, mặt nước
- Chịu tác động trực tiếp của chất thải, sụt lún, sạt lở từ dự án
Cơ quan, tổ chức liên quan trực tiếp:
- UBND cấp xã và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi thực hiện dự án
- Ban quản lý hoặc chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp (nếu dự án nằm trong ranh giới quản lý)
- Cơ quan nhà nước quản lý công trình thủy lợi (nếu xả nước thải vào hoặc chiếm dụng công trình thủy lợi)
- Các cơ quan quản lý yếu tố nhạy cảm về môi trường hoặc an ninh – quốc phòng.
Nội dung tham vấn cộng đồng trong ĐTM gồm những gì?
Theo Điều 33 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chủ dự án phải tham vấn về các nội dung cốt lõi sau:
- Vị trí thực hiện dự án đầu tư.
- Tác động môi trường chính của dự án đầu tư.
- Các biện pháp giảm thiểu tác động xấu đến môi trường.
- Chương trình quản lý và giám sát môi trường; phương án phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường.
- Nội dung bổ sung: Phương án cải tạo phục hồi môi trường (đối với khai thác khoáng sản, chôn lấp chất thải) hoặc phương án bồi hoàn đa dạng sinh học (nếu có).
Hình thức và thời gian thực hiện tham vấn cộng đồng trong ĐTM theo quy định mới nhất
Quy trình tham vấn được thực hiện thông qua ba hình thức chính:
Đăng tải trên trang thông tin điện tử:
- Chủ dự án gửi báo cáo ĐTM và nội dung tham vấn đến đơn vị quản lý website của cơ quan thẩm định
- Thời gian tham vấn trên website:
- 15 ngày — dự án Nhóm I
- 10 ngày — dự án Nhóm II
- 05 ngày — dự án trong khu sản xuất, dịch vụ tập trung
Tổ chức họp lấy ý kiến:
- Chủ dự án phối hợp với UBND cấp xã niêm yết báo cáo ĐTM tại trụ sở
- Thông báo mời họp ít nhất 05 ngày trước phiên họp
- Số lượng người dự họp và phản hồi phiếu lấy ý kiến phải đảm bảo từ 2/3 trở lên tổng số người chịu tác động trực tiếp được xác định
Lấy ý kiến bằng văn bản:
- Áp dụng đối với:
- Các cơ quan, tổ chức liên quan trực tiếp
- Các cá nhân không tham dự họp lấy ý kiến
- Thời hạn phản hồi văn bản tối đa 15 ngày
- Quá hạn không phản hồi → được coi là thống nhất với nội dung tham vấn
Quy trình thực hiện tham vấn cộng đồng trong ĐTM từng bước
Quy trình tham vấn cộng đồng chuẩn gồm 6 bước, được thực hiện song song với quy trình lập báo cáo đánh giá tác đông môi trường:
Bước 1: Xác định đối tượng tham vấn
Chủ dự án (hoặc đơn vị tư vấn lập ĐTM) xác định toàn bộ đối tượng thuộc diện tham vấn dựa trên phạm vi tác động dự báo của dự án, bao gồm cả đối tượng ở Nhóm 1 và Nhóm 2. Bước này quyết định danh sách gửi văn bản và danh sách mời họp.
Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ tham vấn
- Tóm tắt nội dung báo cáo ĐTM (phần không thuộc bí mật nhà nước/bí mật doanh nghiệp).
- Văn bản tham vấn theo mẫu Phụ lục VI Nghị định 08/2022/NĐ-CP.
- Gửi đồng thời đến đơn vị quản lý trang thông tin điện tử của cơ quan thẩm định để đăng tải.
Bước 3: Niêm yết và thông báo họp tham vấn
- Chủ dự án phối hợp với UBND cấp xã niêm yết báo cáo ĐTM tại trụ sở UBND cấp xã.
- Gửi thông báo thời gian, địa điểm họp cho cộng đồng dân cư chịu tác động trước ít nhất 5 ngày.
Bước 4: Tổ chức họp lấy ý kiến
- Chủ dự án trình bày nội dung ĐTM tại cuộc họp.
- Ghi nhận đầy đủ ý kiến của tất cả đại biểu tham dự.
- Lập biên bản họp tham vấn cộng đồng theo mẫu quy định, có chữ ký của các bên.
Bước 5: Thu thập phản hồi văn bản
- Chờ phản hồi từ UBND cấp xã, Mặt trận Tổ quốc cấp xã và các cơ quan tổ chức khác trong thời hạn 15 ngày.
- Trường hợp không nhận được phản hồi sau 15 ngày → ghi nhận là đồng ý, có thể tiếp tục quy trình.
Bước 6: Tổng hợp, phân tích và đưa vào báo cáo ĐTM
- Tập hợp toàn bộ ý kiến từ tất cả hình thức tham vấn.
- Phân loại: ý kiến được tiếp thu / ý kiến không được tiếp thu.
- Đối với ý kiến không được tiếp thu: chủ dự án phải giải trình rõ lý do.
- Đưa toàn bộ kết quả tham vấn vào chương “Kết quả tham vấn” của báo cáo ĐTM.
Các trường hợp đặc thù trong tham vấn cộng đồng lập ĐTM
- Dự án đầu tư công đặc biệt: Theo quy định mới nhất, loại hình dự án này chỉ thực hiện tham vấn thông qua đăng tải trên trang thông tin điện tử của cơ quan thẩm định.
- Dự án hạ tầng liên tỉnh/liên huyện: Đối với đường giao thông, viễn thông, đường dây tải điện, chủ dự án chỉ thực hiện tham vấn trên website và lấy ý kiến văn bản của UBND cấp tỉnh hoặc cấp xã liên quan.
- Miễn tham vấn: Các dự án đầu tư thuộc danh mục bí mật nhà nước không phải thực hiện tham vấn.
Trách nhiệm của chủ dự án trong tham vấn cộng đồng
Chủ dự án có trách nhiệm chủ trì tổ chức tham vấn, tổng hợp trung thực và đầy đủ các ý kiến đóng góp. Mọi ý kiến phải được tiếp thu và giải trình rõ ràng trong báo cáo ĐTM. Sau khi có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định, chủ dự án phải công khai báo cáo ĐTM (trừ thông tin bí mật) trên trang điện tử của mình hoặc tại trụ sở UBND cấp xã để người dân biết và giám sát.
Kết luận
Tham vấn cộng đồng trong ĐTM là nghĩa vụ pháp lý không thể bỏ qua, với ba đối tượng bắt buộc là cộng đồng dân cư chịu tác động trực tiếp, UBND cấp xã và Mặt trận Tổ quốc cấp xã nơi thực hiện dự án. Quy trình thực hiện gồm 6 bước, với thời hạn phản hồi văn bản là 15 ngày và tổng thời gian tham vấn thường từ 30 đến 45 ngày. Kết quả tham vấn phải được phản ánh đầy đủ, trung thực trong báo cáo ĐTM — chủ dự án chịu trách nhiệm pháp lý về nội dung này.
Nếu dự án của bạn đang trong giai đoạn chuẩn bị hồ sơ ĐTM và cần hỗ trợ triển khai đúng quy trình tham vấn, Trường Lũy sẵn sàng đồng hành từ bước xác định đối tượng tham vấn đến hoàn thiện chương kết quả tham vấn trong báo cáo ĐTM.
